Sunday, 05 July, 2020

کتاب‌های من

یک) دستور زبان کردی کرمانشاهی

kermanshahi01

مجموعه‌زبان‌های کردی، از زبان‌های غربی ایران هستند که به سه شاخه‌ی اصلی شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می‌شوند. مهم‌ترین گویش شاخه‌ی شمالی، کرمانجی و هم‌چنین مهم‌ترین گویش شاخه‌ی مرکزی، سورانی است. شاخه‌ی جنوبی که از زیرمجموعه‌های مهم این زبان است، خود به گویش‌های کرمانشاهی، سنجابی، کلهری، لکی و لری پشت‌کوه (فیلی) تکلّم می‌شود. (ر.ک. رضایی باغ‌بیدی (۱۳۸۸) ص۱۸۱، بلو (۱۳۸۷ب) ص ۱۵، بلو (۱۳۸۷الف) ص ۵۴۴، ویندفور (۱۳۸۷) ص ۴۸۵، Asatrian 2009, p5; Haig & Matras 2002, p3)
کردی کرمانشاهی یکی از مهم‌ترینِ این گویش‌هاست که می‌توان گفت بیشترین سخن‌گو را در بین شاخه‌ی جنوبی دارد. کردی کرمانشاهی در شهر کرمانشاه و اطراف آن تکلّم می‌شود.

ویرایش دوم این کتاب به زودی منتشر خواهد شد.

دو) راوی (کتاب‌های کافه کندو)

ravi00001

از مقدمه‌ی کتاب:

داستان‌گویی و داستان‌پردازی یکی از سرگرمی‌ها و علاقه‌های بشر از دیرباز بوده و هست. داستان نیز مانند سایر انواع ادبی دارای ویژگی‌هایی‌ست و نویسنده‌ای که دست به قلم می‌برد و سعی در خلق داستانی دارد که خوانندگانی داشته باشد، باید این ویژگی‌ها را بداند و به کار ببندد. برای آن‌که با این ویژگی‌ها و مباحث نظریِ داستان‌پردازی آشنا شود به آموزش‌هایی نیازمند است، چرا که به صرف آن‌که کسی نثر زیبایی دارد و یا طرح‌های جالبی برای داستان به فکرش می‌رسد، نمی‌تواند شاهکاری ادبی در قالب داستان بیافریند.

کتابچه‌های کافه کندو ماحصل جلسات کارگاه آفرینش داستان کافه‌کندو است که برای استفاده‌ی عموم گردآوری شده‌است. در این کتابچه‌ها سعی شده‌است که مطالب، کاملاً ساده و روشن بیان شوند امّا این بدین معنا نیست که مطالب ارایه شده فقط برای نوآموزان مفید باشد، امیدواریم استادان و کارآزمودگان نیز این کتابچه‌ها را مفید بدانند.

در نگارش این کتابچه سعی شده است به شیوه‌ای نو، گونه‌های روایتیِ راوی و ویژگی‌های آن بررسی شود. بازتعریفی از آن‌چه امروزه به عنوان راوی و زاویه‌ی دید در کتاب‌های تئوری داستان‌نویسی از آن یاد می‌شود، انجام شده است که ضمن در برگرفتن انواع گونه‌های روایتی راوی که پیش از این نام برده می‌شد، انواعی را که مغفول مانده و یا به نظر بنده اشتباه دسته‌بندی شده‌اند نیز مورد بحث قرار گرفته‌اند. تقریباً به ازای هر کتاب تئوری داستان‌نویسی نامی برای هر گونه‌ی روایتی راوی ذکر گردیده است و عموماً این نام‌ها در‌بر‌گیرنده‌ی ویژگی‌های راوی نمی‌باشند. در این کتاب برای آن‌که خواننده در تنوع نام‌های پیشین سردرگم نشود، نام‌های یک‌دستی که علاوه بر در‌برگیریِ ویژگی‌ها، هم‌خوان و هماهنگ با هم باشند، انتخاب شده است، ضمن آن‌که در هر مورد اگر در کتاب‌های دیگر نامی هم برای آن ذکر شده، در این کتاب به آن هم اشاره شده است.

سعی شده است تا آن‌جا که ممکن است از شیوه‌های روایت سخنی به میان نیاید، چرا که شیوه‌های روایت خود مستلزم نگارش کتابی دیگر است و موضوعی است جدای راوی ولی در ارتباط، هر چند در برخی از کتاب‌ها بعضی از شیوه‌های روایت را نوعی راوی و یا دیدگاه راوی انگاشته‌اند.

کوشش شده است نمونه‌‌هایی که از داستان‌های مختلف ذکر می‌گردند، از نویسندگان نسل جدید که معمولاً برندگان جوایز ادبی هستند، باشد امّا در برخی از موارد به علّت آن‌که نمونه‌ای با روایت راویِ مورد نظر از داستان‌های نویسندگان نسل جدید نیافته‌ام، ناگزیر از داستان‌های نویسندگان نسل‌های قبل‌تر مثال ذکر شده است. نمونه‌‌های ذکر شده برای هر مورد الزاماً به معنای بهترین نمونه برای آن مورد نیست، بلکه محدودیت‌های دسترسی به همه‌ی آثار همه‌ی نویسندگان و مانند این، سبب شده که فقط برای آن‌که خواننده بتواند دستِ کم برای ملموس شدن مطلب مثالی خوب داشته باشد، قطعه‌ای از داستان‌های در دسترس انتخاب شود. برای ذکر نمونه روایت سه گونه‌ی روایتی راوی نتوانستم نمونه‌ای از داستان‌های در دسترسم بیابم، بناچار تکه داستانی فرضی از پیش خودم نگاشته و هر بار با یکی از آن سه گونه‌ی روایتی راوی روایت کردم.

این کتاب در قالب فایل پی‌دی‌اف به صورت رایگان از کتابخانه‌های اینترنتی قابل دانلود است.

سه) داستان و حکایت (کتاب‌های کافه کندو)

dastan

از مقدمه‌ی کتاب:

در این کتابچه سعی شده است که ویژگی‌های حکایت و داستان، آن‌چه امروزه داستان می‌نامیم، بررسی شود و این ویژگی‌ها در تقابل با هم مقایسه گردند تا خواننده با وجوه تمایز و اشتراک این دو نوع ادبی آشنا گردد. سوؤال‌هایی که مطرح می‌شوند، این‌ها هستند؛ حکایت چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟ داستان چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟ چه رابطه‌ای بین حکایت و داستان وجود دارد؟ وجوه تمایز این دو چیست؟ در ادامه به این سوؤال‌ها پاسخ داده خواهد شد. هم‌چنین به برخی از نظراتی را که تاکنون در مورد ماهیت داستان در جهان مطرح گردیده‌اند نیز اشاره شده است و برای عناصر بنیادین داستان نیز تعاریفی ارایه گردیده است. ضمن بیان ریشه‌ی واژگان داستان و حکایت، طرز تلقی بنیادینی که منجر به تمایز کارکردی از نگاه زبانی به این دو نوع ادبی در فرهنگ می‌شود نیز بررسی شده است.

این کتاب در قالب فایل پی‌دی‌اف به صورت رایگان از کتابخانه‌های اینترنتی قابل دانلود است.

چهار) زبان و زبان‌گونه‌ها

zabangune

از مقدمه‌ی کتاب:

دکارت معتقد است آشکارترین تمایز میان انسان و حیوان، در زبان انسان و مشخصاً مربوط به توانایی او در خلق گفته‌های جدیدی است که فکر تازه‌ای را بیان می‌کند. (چامسکی، ۱۳۸۲، ص۹) «زبان ابزار اصلی ارتباط است» (مارتینه،۱۳۸۷، ص۱۰).

زبان مجموعه‌ای سامان‌مند از نشانه‌های قراردادی‌ست که هم‌چون نهادی اجتماعی برای برقراری ارتباط به کار می‌رود.

زبان ابزاری است که آگاهانه به کار می‌رود و همان‌گونه که دکارت نیز معتقد است توانایی انسان در خلق گفته‌های جدید است، ممیزه‌ی انسان است و وظیفه‌ی یک نویسنده، جدا از آن‌که به عنوان یک انسان گفته‌های جدیدی برای ایجاد ارتباط می‌آفریند به کارگیری زبان در بیان اندیشه‌ها و افکار ناب و متعالی است، از این رو فراگیری درست و کامل همه‌ی جنبه‌های زبان وظیفه‌ی نویسندگان است، برای هر چه بهتر بیان کردن افکار خود.

پنج) بوطیقای داستان

نقل قولی از رولان بارت ابتدای پیش‌گفتار:

«روایت با داستان بشریت آغاز می‌شود. هیچ‌کس، هیچ‌جا، بدون روایت نیست. همه‌ی اقشار، گروه‌های بشری، داستان‌های خودشان را دارند و اغلب از داستان‌های فرهنگ‌های دیگر –حتّا مخالف- لذت می‌برند… مانند خودِ زندگی است، همان است؛ بین‌المللی، تراتاریخی، ترافرهنگی.»

ویرایش دوم این کتاب به زودی منتشر خواهد شد.

kurdi-hermes

شش) دستور زبان کردی: گویش کرمانشاهی

هم از شیوه‌ی دستورنویسی سنّتی ـ البته با رویکرد ساختی (بیشتر در بخش صرف)ـ و هم از نظریه‌ی گشتارـ زایایی (بیشتر در بخش نحو) استفاده شده است. قواعد دستوری بنا بر مطالعات میدانی نگارنده (ضبط و تحلیل بیش از دو‌هزار ساعت مکالمه‌ی سخن‌گویان بومی کرمانشاه و بهره‌مندی از شش گویش‌ور-informant-) و هم‌چنین تطابق با قواعد و نظریات زبان‌شناسی معتبر، ارایه گردیده است.

sakhtar

هفت) ساخت زبان فارسی امروز: بر پایه‌ی نظریه‌ی گشتارزایایی

نویسنده در کتاب ساخت زبان فارسی امروز با بهره گیری از نظریه‌های زبان‌شناسی جدا شده از نظریه گشتارزایایی مانند زبان معیار، حاکمیت و مرجع گزینی، ایکس-تیره و… سعی کرده است از نظریه‌ای که بهتر، جامع‌تر و آسان‌تر می‌توان هر بخشی از زبان فارسی را توصیف و تبیین کرد، بهره لازم را بگیرد و صرفاً دنباله‌روی از یک نظریه مدنظر او در این کتاب نبوده است چرا که هدف، توصیف و تبیین هر چه بهتر و کامل‌تر زبان فارسی است و نه تبیین و راستی‌آزمایی نظریه‌ای خاص. همچنین در این کتاب قرار بر آموزش اصول نظری دستور زبان نیست و اصطلاحات نظری کمتری توضیح داده شده‌اند مگر در جایی که تعریف و توضیح یک اصطلاح شرح قاعده دستوری را واضح‌تر کرده باشد، در غیر این صورت آشنایی با اصطلاحات دستوری، پیش‌فرض خواندن این دستور دانسته شده است.
تاکنون چندین دستور زبان فارسی نیز بر پایه نظریه‌های زبان‌شناسی تألیف و چاپ گردیده‌اند که هر کدام ویژگی‌ها و کاستی‌های خود را دارند.