زبان کردی

 

مجموعه‌زبان کردی را با توجه به ویژگی‌های زبان‌شناختی گویش‌های آن می‌توان به سه شاخه‌ی شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم کرد.

الف) شاخه‌ی شمالی: این شاخه پرجمعیت‌ترین شاخه‌ی مجموعه‌زبان کردی‌ست که پراکندگی بیشتری نیز دارد و خود به دو زیرشاخه‌ی غربی و شرقی تقسیم می‌شود.

الف-۱) زیرشاخه‌ی شمال‌غربی: موسوم به کُرمانجی/کِرمانجی/کرماجی است که در هفده شهرستان در شرق و جنوب‌شرق ترکیه و جوامع مهاجر کرد در سیلیسی و هم‌چنین در دشت جزیره در شمال‌شرقی سوریه و اغلب شهرهای سوریه و نیز کردهای ساکن لبنان رواج دارد. هم‌چنین گویش‌های نزدیک به این گویش در شمال استان آذربایجان غربی، استان‌ خراسان شمالی و بخش‌هایی از استان سیستان و بلوچستان رواج دارد و احتمالاً کردی رایج در افغانستان نیز از این زیرشاخه است.

این گویش با خط‌نوشت لاتینی با الفبای برگرفته از الفبای ترکی نوشته می‌شود.

الف-۲) زیرشاخه‌ی شمال‌شرقی: موسوم به بادینانی (بهدینانی) است و در ماورای قفقاز (ارمنستان، آذربایجان و گرجستان) و هم‌چنین در ترکمنستان، قرقیزستان و قزاقستان و موصل و دوهک در عراق رواج دارد.

این گویش با خط‌نوشت سیریلیکی نوشته می‌شود که برای نمایش برخی واج‌های ویژه‌ی این گویش چند حرف ویژه‌ به الفبای سیریلیک افزوده شده است.

در شاخه‌ی شمالی کرمانجی گویش معیار این شاخه می‌باشد.

ب) شاخه‌ی مرکزی: در شمال‌شرق عراق در شهرهای سلیمانیه، اربیل، کرکوک و خانقین گویش سورانی؛ در جنوب استان آذربایجان غربی گویش مُکری؛ در مناطق جنوبی‌تر استان کردستان گویش سنه‌ای (سنندجی)؛ در شهرستان سنقر و کلیایی گویش کلیایی؛ و در شهرستان‌های جوانرو، روانسر، ثلاث باباجانی و بخش‌هایی از پاوه و اورامانات گویش جافی این شاخه رواج دارد.

گویش‌های این شاخه با خط‌نوشت عربی-فارسی نوشته می‌شود که برای نمایش برخی واج‌های ویژه‌ی این شاخه چند حرف ویژه به الفبای عربی-فارسی افزوده شده است.

در شاخه‌ی مرکزی سورانی گویش معیار این شاخه می‌باشد.

ج) شاخه‌ی جنوبی: در شهر کرمانشاه و برخی از روستاهای اطراف آن گویش کرمانشاهی؛ در شهرستان‌های اسلام‌آباد غرب، گیلان‌غرب و سرپل‌ذهاب گویش کلهری؛ در شهرستان قصرشیرین گویش قصری؛ در بخش‌ کوزران و اطراف آن گویش سنجابی؛ و در استان ایلام گویش فیلی رواج دارد.

گویش‌های این شاخه نیز مانند شاخه‌ی مرکزی با خط‌نوشت عربی-فارسی کردی‌شده نوشته می‌شود که چند حرف دیگر نیز افزون بر حروف شاخه‌ی مرکزی برای بهتر نشان‌دادن ویژگی‌های آوایی این گویش‌ها به الفبا افزوده شده است.

در شاخه‌ی جنوبی کرمانشاهی گویش معیار این شاخه می‌باشد.

منابع:

بلو، ژویس (۱۳۸۷الف). «کردی». ویراستار رودریگر اشمیت. راهنمای زبان‌های ایرانی. سرپرست مترجمان حسن رضایی باغ‌بیدی. تهران: ققنوس. جلد دوم صفحات ۵۴۱-۵۵۴

بلو، ژویس؛ باراک، ویسی (۱۳۸۷ب). دستور زبان کردی کرمانجی. ترجمه‌ی علی بلخکانلو. ناشر مترجم

رضایی باغ‌بیدی، حسن (۱۳۸۸). تاریخ زبان‌های ایرانی. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی

ویندفور، گرنوت ل.؛ آربور، ان (۱۳۸۷). «ایرانی نوی غربی». ویراستار رودریگر اشمیت. راهنمای زبان‌های ایرانی. سرپرست مترجمان حسن رضایی باغ‌بیدی. تهران: ققنوس. جلد دوم صفحات ۴۱۷-۴۳۳

Asatrian, Garnik (2009). Prolegomena to the Study of the Kurds. Yerevan: Yerevan State University,BRILL

Ernest N. McCarus (2009). Kurdish: The Iranian Languages. Editor: Windfuhr G.  NY: Routledge

Haig, Geoffrey & Matras, Yaron (2002). Kurdish Linguistics: a brief overview. Berlin: Sprachtypol. Uni. Forsch. (STUF)

Thackston, W. M.(2005). Sorani Kurdish; A Reference Grammar with Selected Readings. As pdf file

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *